Yavru kediler ve köpekler için aşı takvimi: neyi, ne zaman?

Koruyucu hekimliğin en çok işe yarayan ve en çok yanlış anlaşılan parçası aşılamadır. Yanlış anlaşılmasının sebebi de aslında güzel bir şey: anne, yavrusunu doğduğu andan itibaren korur. O korumanın nasıl işlediğini ve ne zaman bittiğini bilirseniz, takvimdeki tarihlerin neden böyle dizildiğini de görürsünüz.

Maternal antikorlar: koruma ve engel aynı anda

Yavru, hayatının ilk günlerinde annesinin ağız sütüyle (kolostrum) hazır antikorlar alır. Bunlara maternal antikor denir ve yavruyu ilk haftalarda hastalıklardan korurlar. Ancak bu antikorlar ödünçtür: zamanla azalır ve kaybolurlar.

İşin püf noktası şurada: maternal antikorlar hastalık etkenini engellediği gibi aşıyı da engeller. Yani antikor düzeyi hâlâ yüksekken yapılan aşı, yavrunun kendi bağışıklığını kurmasını sağlayamayabilir. Bu düzeyin ne zaman düştüğü ise her yavruda farklıdır — annenin bağışıklığına, aldığı kolostrum miktarına ve bireysel farklara bağlıdır. Bazı yavruda altıncı haftada düşer, bazısında üçüncü ayı bulur.

Kimse her yavru için bu tarihi tek tek ölçemeyeceğine göre, çözüm basit ve akıllıcadır: aşıyı belirli aralıklarla tekrarlamak. Böylece maternal antikorların düştüğü an hangisiyse, seri içindeki dozlardan biri mutlaka o pencereye denk gelir. Yavru aşılarının "seri" hâlinde yapılmasının tek sebebi budur — ne ticari bir alışkanlık ne de fazladan bir işlem.

Buradan çıkan pratik sonuç: seri tamamlanmadan yavru korunmuş sayılmaz. Son doz yapılıp bağışıklığın oturması için gereken süre geçmeden parka, sokağa, köpek kalabalığına ya da başka hayvanların olduğu ortamlara çıkarmak risklidir.

Hangi aşılar konuşuluyor?

Aşılar iki gruba ayrılır. Temel (çekirdek) aşılar, yaşadığı yerden bağımsız olarak her kedi ve köpeğe önerilenlerdir; bunlar ağır seyreden, bulaşıcı ve çoğu zaman ölümcül hastalıkları hedefler. Köpeklerde karma aşı gençlik hastalığı ve parvoviral enterit gibi hastalıkları, kedilerde karma aşı panlökopeni ve üst solunum yolu enfeksiyonlarına yol açan viral etkenleri kapsar. Kuduz aşısı ise hem hayvan hem insan sağlığı açısından ayrı bir başlıktır ve yasal düzenlemelerin konusudur.

İsteğe bağlı aşılar yaşam tarzına göre değerlendirilir: dışarı çıkan, başka hayvanlarla temas eden, pansiyonda kalan ya da yurt dışına seyahat edecek hayvanlarda ek koruma gündeme gelebilir. Hangi aşının sizin dostunuza gerektiği, nerede yaşadığına ve nasıl bir hayat sürdüğüne göre değişir — bu kararı muayene sırasında birlikte veriyoruz.

Takvim özeti

Aşağıdaki tablo tipik aralıkları gösterir, kesin bir reçete değildir. Kullanılan aşının türü, yavrunun yaşı, sağlık durumu ve bulunduğu ortam takvimi değiştirebilir. Nihai programı muayene sonrası hekiminiz belirler.

Aşıdan önce muayene ve parazit temizliği neden şart?

Aşı, bağışıklık sisteminden bir performans ister: etkeni tanı, hafızaya al, gerektiğinde yanıt ver. Bunu yapabilmesi için sistemin başka bir işle meşgul olmaması gerekir. İç parazitleri olan, ishalli, ateşli veya zayıf düşmüş bir yavruda aşıya verilen yanıt zayıf kalabilir.

Bu yüzden her aşı öncesinde kısa bir muayene yapıyoruz: vücut sıcaklığı, kilo, mukoza rengi, akciğer ve kalp dinlemesi, karın muayenesi. Yalnızca "iğneyi yapıp göndermek" için değil; o beş dakika, yavrudaki bir sorunu erken yakalamanın en iyi fırsatı. İç parazit programı da aşı serisiyle paralel yürütülür, çünkü yavruların önemli bir kısmı anneden ya da çevreden parazit almış olarak gelir.

Aşıdan sonra: normal olan ve olmayan

Aşı sonrası ilk gün hafif bir durgunluk, iştahta geçici azalma, uygulama bölgesinde küçük bir hassasiyet veya şişlik ve hafif ateş görülebilir. Bunlar bağışıklık sisteminin çalıştığını gösterir ve genellikle bir–iki gün içinde kendiliğinden geçer. O gün ağır oyun ve banyo yerine sessiz bir ortam ve bol su iyi gelir.

Ciddi reaksiyonlar nadirdir, ancak ortaya çıktıklarında hızlı müdahale edilmesi gerekir. Klinik 7 gün 24 saat açık; tereddüt ettiğiniz her an arayabilirsiniz. Daha önce aşı sonrası tepki gösteren bir hayvanınız varsa bunu mutlaka söyleyin — sonraki uygulamaları farklı planlarız.

Sokaktan alınan yavruda ilk 48 saat

Alanya'da sokaktan bir yavru alıp eve götürmek çok yaygın. Bu güzel kararın ilk iki gününü doğru yönetmek, sonraki aylara ton veriyor:

• Isıtın, ıslatmayın. Küçük yavrularda düşük vücut sıcaklığı en acil sorundur. Önce kuru ve ılık bir ortam sağlayın; banyo kesinlikle bekleyebilir.
• Evdeki diğer hayvanlardan ayırın. Muayene ve dışkı kontrolü yapılana kadar ayrı bir odada tutun. Bulaşıcı hastalıklar ve parazitler en çok bu ilk günlerde ev halkına yayılır.
• İnek sütü vermeyin. Yavru kedi ve köpeklerin sindirimi buna uygun değildir; ishal ve sıvı kaybına yol açar. Yaşına uygun mama ya da uygun bir yavru süt tozu kullanılmalıdır.
• Pire ve kene için insan ürünü kullanmayın. Bazı ürünler, özellikle kedilerde ağır zehirlenme yapar. Yavrularda kullanılabilecek ürünler yaşa ve kiloya göre değişir.
• İlk 48 saat içinde muayeneye getirin. Kilo, yaş tahmini, parazit durumu ve genel sağlık belirlenmeden aşı programı kurulamaz.

Akdeniz'de yaşamak: parazit takvimi

Alanya'nın iklimi bizim için güzel, parazitler için mükemmel. Ilıman kışlar pire ve kene sezonunu neredeyse yıl boyuna yayar; sıcak ve nemli aylarda sivrisinek ve tatarcık yoğunluğu artar. Bu, iç ve dış parazit korumasının burada "yaz tedbiri" değil, yıl boyu süren bir program olması gerektiği anlamına gelir.

Sıcak bölgelerde kene kaynaklı kan parazitleri, sivrisineklerle bulaşan kalp kurdu ve tatarcık sineğiyle bulaşan leishmaniasis gibi hastalıklar önem taşır. Bunların ortak özelliği şudur: tedavileri uzun ve zordur, korunmaları ise düzenli ve doğru zamanlanmış uygulamalarla büyük ölçüde mümkündür. Özellikle bahçeli evde yaşayan, akşamüstü dışarıda vakit geçiren ve doğa yürüyüşüne çıkan köpeklerde koruma programı ihmal edilmemeli.

Hangi ürünün, hangi aralıkla kullanılacağı türe, kiloya, yaşa ve yaşam tarzına göre değişir; kedilerde ve köpeklerde kullanılan ürünler birbirinin yerine geçmez. Bu yüzden bu yazıda ürün adı ve doz vermiyoruz — programı muayenede birlikte kuralım. Kliniğe geldiğinizde bahçeniz var mı, denize giriyor mu, başka hayvanlarla temas ediyor mu gibi sorular sormamızın sebebi tam olarak budur.

İlgili yazılar

• Mikroçip, kuduz aşısı ve pet pasaportu: yurt dışı rehberi
• Kısırlaştırma hakkında bilmek istediğiniz her şey
• Alanya'da gece acil veteriner: beklemeden yola çıkılacak durumlar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez. Aşı ve parazit programı her hayvan için ayrı planlanır; tarihleri ve ürünleri hekiminiz belirler.