Acil vakaların büyük kısmı gündüz değil, herkesin evine çekildiği saatlerde ortaya çıkıyor. Bunun sihirli bir açıklaması yok: hayvanlar gün içinde de rahatsızdır, ancak siz onları asıl akşam saatlerinde uzun uzun izlersiniz. Bir de tabloyu gerçekten hızlandıran durumlar var — zehirlenme, travma, idrar tıkanıklığı, doğum güçlüğü — ve bunlar saat gözetmez.
Alanya'da gece açık bir klinik bulmak her zaman kolay olmadığı için, birçok hayvan sahibi sabahı beklemeyi tercih ediyor. Bazı şikâyetlerde bu makul; bazılarındaysa kaybedilen her saat tedavinin şansını düşürüyor. Aşağıdaki liste, aradaki farkı ayırt etmenize yardımcı olmak için hazırlandı.
Emin olmadığınız her durumda doğru hareket, yola çıkmadan önce +90 553 467 52 86 numarasını aramaktır. Telefonda birkaç soruyla durumun aciliyetini birlikte değerlendirebiliriz; gerçekten acilse siz yoldayken hazırlığa başlarız, değilse boşuna gece yolculuğu yapmazsınız.
Beklemeden yola çıkmanız gereken 10 durum
1. Zehirlenme şüphesi
Dostunuzun çikolata, üzüm–kuru üzüm, ksilitol içeren sakız veya tatlandırıcı, insan ilacı, fare zehiri, antifriz, deterjan ya da bahçe ilacı yediğinden şüpheleniyorsanız belirti beklemeyin. Bazı maddelerde belirtiler ortaya çıktığında hasarın önemli bir kısmı çoktan oluşmuş olur.
Evde yapmayın: internetten okuduğunuz yöntemlerle kusturmaya çalışmak. Tuzlu su, sirke, yoğurt, süt gibi "ev çareleri" hem işe yaramaz hem de aşındırıcı maddelerde ya da bilinci bulanık bir hayvanda ciddi zarar verir. Kusturma kararı, maddeye ve geçen süreye bakılarak hekim tarafından verilir.
2. Solunum güçlüğü
Ağzı açık nefes alan bir kedi, karnını kullanarak zorlanarak soluyan bir köpek, mavimsi–morumsu dil ve dişeti rengi, boyun uzatılarak alınan nefes: bunların hepsi acil bulgudur. Özellikle kedilerde ağız açık soluma neredeyse hiçbir zaman normal değildir.
Evde yapmayın: hayvanı sıkıca kucaklayıp sakinleştirmeye çalışmak, ağzını açıp içine bakmak, su içirmeye zorlamak. Stres, solunum sıkıntısını hızla ağırlaştırır. Serin, sessiz bir taşıma kabına alın ve yola çıkın.
3. Erkek kedide idrar yapamama
Kum kabına girip çıkan, çömelip damla damla ya da hiç idrar yapamayan, kasığını yalayan, huzursuz miyavlayan erkek bir kedi tıkanmış olabilir. Bu tablo saatler içinde hayatı tehdit eder ve gerçek bir acildir.
Evde yapmayın: "kabızlık olabilir" diye beklemek, karnına bastırmak veya masaj yapmak. Dolu bir mesaneye baskı uygulamak son derece risklidir.
4. Doğum güçlüğü
Güçlü kasılmalara rağmen yavru gelmiyorsa, yavrular arasında beklenenden uzun bir sessizlik varsa, doğum yolundan koyu renkli akıntı geliyorsa ya da anne aşırı halsizse beklemeyin.
Evde yapmayın: yavruyu çekmeye çalışmak. Doğru yapılmayan çekme hem yavruya hem anneye kalıcı zarar verir.
5. Travma: araç çarpması, yüksekten düşme, kavga
Dışarıdan iyi görünen bir hayvanda bile iç kanama, akciğer hasarı veya diyafram yırtığı olabilir. Alanya'da özellikle balkon ve pencerelerden düşen kediler sık karşılaştığımız bir tablo. "Kalktı, yürüdü, bir şeyi yok" değerlendirmesi yanıltıcıdır; travmanın ardından muayene şart.
Evde yapmayın: ağrılı bir hayvanı zorla hareket ettirmek. Sert bir zemin (karton, tepsi, kitap kapağı) üzerinde, mümkün olduğunca az oynatarak taşıyın. Isırık riskine karşı dikkatli olun — en uysal hayvan bile ağrıdayken ısırabilir.
6. Durmayan kanama
Birkaç dakikalık baskıya rağmen duran değil sızmaya devam eden kanama, burundan gelen kanama, kanlı kusma veya katran renginde dışkı bekletilmemelidir.
Evde yapmayın: turnike uygulamak. Temiz bir bez veya gazlı bezle sabit ve nazik basınç uygulayın, bezi kaldırıp bakmak için sürekli açmayın.
7. Nöbet ve bilinç değişikliği
İlk kez nöbet geçiren, birkaç dakikadan uzun süren ya da arka arkaya tekrarlayan nöbetlerde vakit kaybetmeyin. Ayağa kalkamama, çevreye tepkisizlik, sürekli bir yöne dönme de acil bulgulardır.
Evde yapmayın: ağzına bir şey sokmak veya dilini tutmaya çalışmak. Hayvanlar nöbet sırasında dilini yutmaz; bu girişim yalnızca sizin ısırılmanıza yol açar. Çevredeki sert eşyaları uzaklaştırın, ışığı kısın, saatinize bakarak süreyi not edin.
8. Şişkin, gergin karın ve boşa öğürme
Özellikle derin göğüs yapılı büyük ırk köpeklerde karnın davul gibi gerilmesi, huzursuzluk ve kusmaya çalışıp hiçbir şey çıkaramama tablosu, cerrahi aciliyet taşıyan mide dilatasyonu-volvulusun klasik görüntüsüdür. Saatler değil, dakikalar önemlidir.
Evde yapmayın: su veya yiyecek vermek, yürütmeye çalışmak. Doğrudan arayıp yola çıkın.
9. Göz yaralanmaları ve ani görme kaybı
Gözde ani bulanıklık, şiddetli kısma, kanlanma, dışarı doğru çıkmış göz küresi veya batmış yabancı cisim acil müdahale gerektirir. Gözde kaybedilen saatler çoğu zaman geri kazanılmaz.
Evde yapmayın: insanlar için üretilmiş göz damlalarını damlatmak, yabancı cismi çıkarmaya çalışmak. Gözü temiz ve nemli bir bezle örtüp yola çıkın.
10. Sıcak çarpması
Alanya yazının en tehlikeli acillerinden biri budur. Aşırı soluma, ağızdan sarkan koyu kırmızı dil, ayakta duramama, kusma ve kanlı ishal sıcak çarpmasının bulgularıdır. Park hâlindeki bir araç, gölgesiz bir balkon veya öğle saatlerinde asfaltta yürüyüş yeterlidir. Basık burunlu ırklar (bulldog, boxer, pug, Pers kedileri), yaşlılar, aşırı kilolular ve kalp–solunum sorunu olanlar çok daha erken etkilenir.
Evde yapmayın: buz veya buzlu su kullanmak. Ani soğutma damarları büzerek ısı atılımını yavaşlatır ve tabloyu ağırlaştırır. Hayvanı gölgeye alın, oda sıcaklığında ıslatılmış bezleri boyun, koltuk altı ve kasık bölgesine koyun, bir fan varsa hava akımı sağlayın ve derhal yola çıkın. Sıcak çarpması, bulgular geriler gibi görünse bile mutlaka muayene edilmelidir.
Telefonda söylemeniz gereken beş şey
Acil bir aramada süreyi belirleyen şey, hazırlığın siz yoldayken başlayabilmesidir. Bunun için birkaç bilgi yeterli:
- Tür, ırk, yaklaşık yaş ve kilo — müdahale planı ve hazırlık buna göre değişir.
- Ne oldu ve ne zaman oldu — "yarım saat önce balkondan düştü" ile "iki gündür halsiz" tamamen farklı iki tablodur.
- Şu anki hâli — ayakta durabiliyor mu, bilinci açık mı, nefesi nasıl, kanama var mı.
- Bilinen hastalıklar ve kullandığı ilaçlar — kutuları yanınıza alın; isimlerini okumak en hızlı yoldur.
- Zehirlenmede maddenin kendisi — ambalajı, kutusunu veya prospektüsü mutlaka getirin. Kusmuk varsa bir poşete alın; içeriği tanımlamak tedaviyi doğrudan yönlendirir.
Zehirlenmede zaman neden bu kadar önemli?
Zehirlenme tedavisinin mantığı basittir: maddeyi vücuda yayılmadan uzaklaştırmak, yayıldıysa etkilediği organı desteklemek. İlk basamak yalnızca dar bir zaman aralığında mümkündür; o pencere kapandığında geriye çok daha zorlu ve sonucu belirsiz bir destek tedavisi kalır.
Bazı maddelerde araya sinsi bir sessizlik girer. Hayvan yedikten sonra saatlerce, hatta bir–iki gün gayet iyi görünebilir; bu sırada karaciğer veya böbrek sessizce zarar görür. Antifrizin tatlı tadı yüzünden kolayca içilmesi ve belirtilerin gecikmesi, onu en tehlikeli zehirlerden biri yapar. Fare zehirlerinin bir kısmında da kanama bulguları günler sonra ortaya çıkar. Bu yüzden ölçüt "kötü görünüyor mu?" değil, "temas etti mi?" olmalıdır.
Sık karşılaşılan tehlikeler arasında çikolata ve kakaolu ürünler (teobromin), üzüm ve kuru üzüm, ksilitol içeren şekersiz sakız ve tatlandırıcılar, soğan–sarımsak, insanlar için üretilmiş ağrı kesici ve ateş düşürücüler, sakinleştiriciler, kedilerde ayrıca zambak türü bitkiler ve bazı uçucu yağlar sayılabilir. Bu bir bilgilendirme listesidir; miktar ve risk hayvanın kilosuna, türüne ve alınan ürünün içeriğine göre değişir. Hesabı telefonda birlikte yapalım.
Yolda: güvenli taşıma
Kliniğe ulaşana kadar geçen süre de tedavinin parçasıdır. Kedileri mutlaka kapalı bir taşıma kabına alın; kucakta taşınan panik hâlindeki bir kedi, araç kapısı açıldığında kaybolabilir. Travma geçirmiş köpeklerde gövdeyi bükmeden, sert bir zemin üzerinde taşımaya çalışın. Aracın klimasını makul bir serinlikte tutun, müziği kapatın, hayvanın üzerine kalın battaniye örtmeyin — özellikle sıcak çarpmasında bu ısıyı hapseder.
Bilinci kapalı veya kusan bir hayvanı yan yatırın ve başını gövdesinden hafifçe aşağıda tutun; böylece kusmuk soluk borusuna kaçmaz. Yol boyunca ağızdan su veya yiyecek vermeyin: acil bir müdahale ya da anestezi gerekirse dolu mide riski artırır.
Aracınız yoksa veya dostunuz taşınamayacak durumdaysa arayın; transport imkânımızla biz gelelim. Bu hizmet müsaitliğe bağlı olduğu için önce telefonla teyit alın — telefonda geçen bir dakika, yolda kaybedilen yarım saatten iyidir.
Işığımız neden açık kalıyor
Old MacDonald Veteriner Kliniği Demirtaş'ta 7 gün 24 saat açık; bayram ve resmî tatiller dâhil. Bunun sebebi basit: acil bir vakada belirleyici olan tek şey, o gece telefonu açan birinin olmasıdır. Kan testleri klinikte yapılıyor, dolayısıyla gecenin bir yarısında sonuç için başka bir adrese yönlendirilmiyorsunuz.
Son olarak, bir hatırlatma: emin olamadığınız için aramaktan çekinmeyin. "Boşuna rahatsız etmeyeyim" düşüncesiyle beklenmiş çok vaka gördük ve bunların bir kısmı erken gelinseydi çok daha kolay çözülürdü. Yanlış alarm diye bir şey yok; kontrol edilip gönderilen bir hayvan da iyi bir sonuçtur.
Şu anda acil bir durumdaysanız okumayı bırakın ve arayın. Planlı bir kontrol düşünüyorsanız da aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili yazılar
- Yavru kediler ve köpekler için aşı takvimi: neyi, ne zaman?
- Kısırlaştırma hakkında bilmek istediğiniz her şey
- Köpeğinizin nefesi kötü kokuyorsa: diş taşı ve diş eti hastalığı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner hekim muayenesinin yerine geçmez. Dostunuzun durumu, yaşı ve mevcut hastalıkları tedaviyi değiştirir; herhangi bir uygulamadan önce hekiminize danışın.